Externe veiligheid: Wat is een risicovolle activiteit en wanneer is verder onderzoek noodzakelijk?

Bij nieuwe ontwikkelingen of vergunningstrajecten komt al snel de vraag naar voren: valt mijn activiteit onder ‘risicovolle activiteiten’?
De Omgevingswet en het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) gebruiken de term om activiteiten te duiden die gevolgen kunnen hebben voor de veiligheid van mensen in de omgeving.

Het gaat dus niet alleen om zware industrie, maar om een bredere groep activiteiten waar gevaarlijke stoffen worden opgeslagen, verwerkt, vervoerd of geproduceerd.

Voorbeelden van risicovolle activiteiten

De categorie van risicovolle activiteiten omvat onder andere:

• Opslag en gebruik van gevaarlijke stoffen, inclusief lithium‑ionbatterijen
• LPG‑tankstations
• Chemische industrie
• Transport van gevaarlijke stoffen over weg, spoor, water of via ondergrondse leidingen
• Energieopwekking en‑opslag, zoals waterstofinstallaties of CO₂‑opslag

Of een activiteit risicovol is, hangt dus niet alleen af van wat een bedrijf doet, maar vooral van welke stoffen aanwezig zijn, hoe processen verlopen, en in welke omgeving dit plaatsvindt.

Nederland is dichtbevolkt en ontwikkelingen vinden steeds dichter op elkaar plaats. Projecten die op het eerste zicht onschuldig lijken, kunnen door nabijheid van transportassen, leidingen of opslagpunten toch een verhoogd risico vormen.

Het identificeren van risicovolle activiteiten is essentieel om:

• risico’s voor omwonenden en bezoekers te beoordelen,
• ruimtelijke plannen correct af te wegen,
• vergunningsprocedures soepel te laten verlopen,
• passende maatregelen te kunnen nemen.

Daarnaast kunnen grotere risicovolle activiteiten ook leiden tot verplichtingen rond veiligheidsrapportages, zoals een OVR of SWA‑VR, die risico’s van zware ongevallen in kaart brengen en maatregelen beschrijven.

Niet elke risicovolle activiteit vereist automatisch een uitgebreid onderzoek. Toch zijn er duidelijke situaties waarin een aanvullende analyse verplicht of sterk aanbevolen is.

1.Wanneer de activiteit in de buurt ligt van kwetsbare of zeer kwetsbare functies
Voorbeelden van zulke functies zijn:

• woningen
• scholen
• zorginstellingen
• gebouwen waar veel mensen samenkomen

In deze gevallen moet worden onderzocht of de plaatsgebonden risico’s en het groepsrisico aanvaardbaar zijn.

2. Wanneer het omgevingsplan dit voorschrijft
Gemeenten verwerken risicobronnen, aandachtsgebieden en transportassen in hun omgevingsplannen.
Projectontwikkelaars kunnen verplicht worden om een beoordeling Externe Veiligheid aan te leveren om de veiligheid van een plan te motiveren.

3. Wanneer gevaarlijke stoffen worden gebruikt, opgeslagen of verladen
Dit is het geval bij o.a. chemische processen, opslagtanks, energieopslag of transportactiviteiten.
Afhankelijk van de situatie kan aanvullend onderzoek nodig zijn, zoals een:

• QRA (kwantitatieve risicoanalyse) — om plaatsgebonden risico’s en groepsrisico’s te berekenen
• MRA (milieurisicoanalyse) — om risico’s van lozingen tijdens calamiteiten in kaart te brengen.

4. Wanneer drempelwaarden van de SEVESO‑III‑richtlijn (BRZO) mogelijk worden overschreden
Bij bedrijven met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen kan een SEVESO‑III‑plicht gelden. Dit betekent dat een bedrijf verplicht is een:

• veiligheidsrapport op te stellen (OVR of SWA‑VR)
• QRA en MRA uit te voeren
• specifieke maatregelen te nemen om risico’s te beheersen

5. Wanneer bestaande installaties of processen wijzigen
Zelfs kleine aanpassingen kunnen de risico’s beïnvloeden. Dan kan een geactualiseerde veiligheidsnota of aanvullende berekening nodig zijn

Een risicovolle activiteit is niet per definitie gevaarlijk, zolang duidelijk is wat de risico’s zijn, welke maatregelen nodig zijn en hoe de omgeving wordt beschermd.
Door tijdig te bepalen of jouw activiteit risicovol is en wanneer onderzoek noodzakelijk is, voorkom je vertraging in vergunningstrajecten en zorg je voor een veilige leef‑ en werkomgeving.